Morze Północne jako strategiczne centrum energetyczne Europy

Współpraca transgranicznea nabiera nowego znaczenia w nowym układzie geopolitycznym.

Morze Północne w centrum europejskiej transformacji

Podczas trzeciego Szczytu Morza Północnego w Hamburgu (26 stycznia) państwa europejskie potwierdziły ambitny cel: przekształcenie Morza Północnego w największe na świecie centrum energetyczne, oparte głównie na morskiej energetyce wiatrowej. Zapowiedź niemieckiej minister gospodarki Katheriny Reiche stanowi wyraźny sygnał polityczny, gospodarczy i strategiczny – szczególnie w warunkach nasilonej rywalizacji geopolitycznej i presji na bezpieczeństwo energetyczne Europy.

Skala przedsięwzięcia

• 300 GW mocy z morskich farm wiatrowych i sieci elektroenergetycznych do 2050 r.
• 100 GW ma powstać w ramach projektów transgranicznych, zgodnie z „Deklaracją Hamburską”
• Produkcja energii z wiatru na Morzu Północnym ma wzrosnąć niemal dziesięciokrotnie
• Energia z morskich farm wiatrowych może w 2050 r. zasilać ponad 330 mln gospodarstw domowych (obecnie ok. 32 mln)

Tak duża skala inwestycji nie jest możliwa bez ścisłej współpracy między państwami regionu.

Współpraca transgraniczna – fundament projektu

W „Deklaracji Hamburskiej” Niemcy, Francja, Belgia, Dania, Wielka Brytania, Islandia, Irlandia, Luksemburg, Holandia i Norwegia zobowiązały się do:

• realizacji wspólnych projektów infrastrukturalnych,
• rozwoju zintegrowanych sieci przesyłowych (offshore grids),
• opracowania wspólnych ram finansowych,
• koordynacji planowania przestrzennego na morzu.

W praktyce oznacza to odejście od modelu narodowych, izolowanych farm wiatrowych na rzecz regionalnego systemu energetycznego, w którym energia produkowana na morzu może być elastycznie przesyłana między państwami, w zależności od zapotrzebowania i warunków pogodowych.

Znaczenie strategiczne współpracy

a) Bezpieczeństwo energetyczne

Po agresji Rosji na Ukrainę Morze Północne stało się kluczowym filarem uniezależniania się Europy od rosyjskich surowców energetycznych. Jednocześnie rośnie debata o nowym rodzaju zależności – tym razem od USA. Regionalna, transgraniczna infrastruktura energetyczna:

• zwiększa autonomię strategiczną UE,
• zmniejsza podatność na presję zewnętrzną,
• wzmacnia odporność systemów energetycznych na kryzysy.

b) Bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej

Ministrowie gospodarki zwrócili uwagę na konieczność zaostrzenia środków ochrony instalacji morskich, co bezpośrednio wiąże się z doświadczeniami Bałtyku (sabotaż, działania hybrydowe). Fakt, że po raz pierwszy w Szczycie Morza Północnego uczestniczyli przedstawiciele NATO, pokazuje, że:

• infrastruktura energetyczna jest dziś elementem bezpieczeństwa zbiorowego,
• ochrona farm wiatrowych, kabli i sieci przesyłowych wymaga ponadnarodowej koordynacji.

c) Konkurencyjność i polityka przemysłowa

Szczyt wysłał silny sygnał do przemysłu:

• stoczni,
• producentów turbin,
• sektora stalowego i elektroenergetycznego.

Długoterminowe cele i współpraca transgraniczna:

• stabilizują popyt,
• umożliwiają skalowanie produkcji,
• sprzyjają obniżeniu kosztów (cel: –30% kosztów do 2040 r.).

Do 2030 r. planowane są inwestycje rzędu 9,5 mld euro i stworzenie 91 tys. miejsc pracy – głównie w regionach nadmorskich.

Wyzwania i odpowiedź polityczna

Nieudane aukcje farm wiatrowych w Niemczech i innych krajach pokazały, że sama ambicja nie wystarczy. Odpowiedzią mają być:

• kontrakty różnicowe (CfD) gwarantujące stabilność cen,
• zmiany zasad aukcji i lokalizacji projektów,
• szybsze procedury administracyjne,
• sprawiedliwy podział kosztów między inwestycje a eksploatację.

Są to instrumenty, które również wymagają koordynacji na poziomie międzynarodowym, aby uniknąć fragmentacji rynku.

Wnioski

Morze Północne staje się czymś więcej niż obszarem produkcji energii – jest:

• platformą współpracy transgranicznej,
• filarem europejskiej suwerenności energetycznej,
• elementem bezpieczeństwa strategicznego,
• impulsem dla nowej polityki przemysłowej Europy.

W obecnych warunkach geopolitycznych współpraca transgraniczna nie jest już opcją, lecz warunkiem powodzenia transformacji energetycznej i utrzymania stabilności Europy.

Źródła:

EURONEWS

DW

fot. Fokke Baarssen/Zoonar/picture alliance